Skip to content

अदादिगणः Adādigaṇaḥ ​

Characteristics: Root class without class infix (luk); endings attach directly to the root.
Paradigm formation: अद् (ad) → अत्ति (atti)


अद्ad#02.0001
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 52
​

भक्षणे(bhakṣaṇe)— to eat, to binge
Aupadeśika: अदँ (adam̐) SK: 2423 अनुदात्तोपदेशः · mspsetu · chittoor3 · common

हन्han#02.0002
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 52
​

हिंसागत्योः(hiṃsāgatyoḥ)— to kill, to destroy, to go
Aupadeśika: हनँ (hanam̐) SK: 2427 अनुदात्तोपदेशः · mspsetu · chittoor3 · common
Kommentar: वधादेशे सेट् ।

द्विष्dviṣ#02.0003
ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 52
​

अप्रीतौ(aprītau)— to hate, to dislike, to grudge
Aupadeśika: द्विषँ (dviṣam̐) SK: 2434 अनुदात्तोपदेशः · common

दुह्duh#02.0004
ubhayapadaaniṭdvikarmakaS. 52
​

प्रपूरणे(prapūraṇe)— to milk, to extract
Aupadeśika: दुहँ (duham̐) SK: 2435 अनुदात्तोपदेशः · common
Kommentar: अयं धातुः द्विकर्मकः । ' प्रपूरणम् = पूरणाभावः । उपसर्गोत्र धात्वर्थं बाधते प्रस्थानवत् ' इति क्षीरस्वामी । ' ऊधः पूरणप्रतिकूलीभावः इत्यर्थः । ऊधसः सकाशात् क्षारणे इति यावत् ' इति बालमनोरमा । ' प्रपूरणम् = त्याजनम् ' इति तत्त्वबोधिनी । ' प्रपूरणे दोग्धि दुग्धे दोहतीत्यर्दने दूहेः ' (श्लो. 193) इति देवः ।

दिह्dih#02.0005
ubhayapadaaniṭakarmakaS. 52
​

उपचये(upacaye)— to grow, to collect, to dishonor
Aupadeśika: दिहँ (diham̐) SK: 2435 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: उपपचः = लेपः , वृद्धिश्च ।

लिह्lih#02.0006
ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 52
​

आस्वादने(āsvādane)— to lick, to taste, to pasture
Aupadeśika: लिहँ (liham̐) SK: 2435 अनुदात्तोपदेशः · common

चक्ष्cakṣ#02.0007
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

व्यक्तायां वाचि(vyaktāyāṃ vāci)— to articulate, to speak clearly
Aupadeśika: चक्षिङ् (cakṣiṅ) SK: 2435 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: ख्याञादेशे तु अनिट् । " अयं दर्शनकर्मा च ; यथा - ' विश्वा रूपाभिचष्टे शचीभिः ' इति प्रायेण अयम् आङपूर्वः " इति मा.धा. वृत्तिः ।

ईर्īr#02.0008
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

गतौ कम्पने च(gatau kampane ca)— to go,to shake,to tremble
Aupadeśika: ईरँ (īram̐) SK: 2438 उदात्तोपदेशः
Kommentar: ईरयतीरति । ईरेः क्षेपे विभाषा णौ लुकीर्ते गतिकम्पयोः ' (श्लो. 153) इति देवः ।

ईड्īḍ#02.0009
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

स्तुतौ(stutau)— to pray, to worship, to adore, to laud
Aupadeśika: ईडँ (īḍam̐) SK: 2438 उदात्तोपदेशः
Kommentar: स्तुत्यामिट्टे तत्रेडयेण्णिचि ' (श्लो. 84) इति देवः ।

ईश्īś#02.0010
ātmanepadaseṭakarmakaS. 52
​

ऐश्वर्ये(aiśvarye)— to rule,to command,to possess power
Aupadeśika: ईशँ (īśam̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

आस्ās#02.0011
ātmanepadaseṭakarmakaS. 52
​

उपवेशने(upaveśane)— to sit
Aupadeśika: आसँ (āsam̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः · common

शास्śās#02.0012
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

इच्छायाम्(icchāyām)— to desire, to bless, to praise
Aupadeśika: शासुँ (śāsum̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: आङ्पूर्वत्वं प्रायिकम् । तेन ' नमोवाकं प्रशास्महे ' इति सिद्धम् ' - सिद्धान्तकौमुदी ।

वस्vas#02.0013
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

आच्छादने(ācchādane)— to cover, to wear, to pull, to dress
Aupadeśika: वसँ (vasam̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः
Kommentar: वस्यति स्तम्भने वस्ते छादने वसयेद् वसेत् ' (श्लो. 187) इति देवः । स्मृतौ इति वोपदेवः ।

कंस्kaṃs#02.0014
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

गतिशासनयोः(gatiśāsanayoḥ)— to go, to rule, to punish
Aupadeśika: कसिँ (kasim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः
Kommentar: गतिशासनयोः कंस्ते कंसतीति गतौ शपि ' (श्लो. 192) - देवः ।

कस्kas#02.0015
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

गतिशासनयोः(gatiśāsanayoḥ)— to go, to rule, to punish
Aupadeśika: कसँ (kasam̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

कश्kaś#02.0016
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

गतिशासनयोः(gatiśāsanayoḥ)— to go, to rule, to punish
Aupadeśika: कशँ (kaśam̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

निंस्niṃs#02.0017
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 52
​

चुम्बने(cumbane)— to kiss
Aupadeśika: णिसिँ (ṇisim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः
Kommentar: दन्त्यान्तोयम् । आभरणकारस्तु तालव्यान्तः इति बभ्राम ' इति कौमुदी ।

निञ्ज्niñj#02.0018
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

शुद्धौ(śuddhau)— to purify, to cleanse
Aupadeśika: णिजिँ (ṇijim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

शिञ्ज्śiñj#02.0019
ātmanepadaseṭakarmakaS. 73
​

अव्यक्ते शब्दे(avyakte śabde)— to murmur
Aupadeśika: शिजिँ (śijim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

पिञ्ज्piñj#02.0020
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

वर्णे सम्पर्चने अवयवे अव्यक्ते शब्दे च(varṇe samparcane avayave avyakte śabde ca)— to color, to paint, to make shine, to murmur
Aupadeśika: पिजिँ (pijim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः
Kommentar: यथायथं सकर्मकः अकर्मकः च । ' सम्पर्चने इत्येके । अवयवे इत्यपरे । अव्यक्ते शब्दे इतीतरे ' इति कौमुदी । ' वर्णे पिङ्क्ते भवेत् पिञ्जेर्भाषार्थे पिञ्जयेदिति ' (श्लो. 60) इति देवः ।

पृञ्ज्pṛñj#02.0021
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

वर्णे(varṇe)— to color, to paint, to make shine
Aupadeśika: पृजिँ (pṛjim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

वृज्vṛj#02.0022
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

वर्जने(varjane)— to avoid,to abandon, to leave
Aupadeśika: वृजीँ (vṛjīm̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः
Kommentar: दन्त्योष्ठ्यादिः । ईदित् । काशकृत्स्नोपि ' वृजी ' इत्येव पपाठ । ' त्यागे वृत्तौ च ' इति वोपदेवः । ' ईदित् ' इति आत्रेयमैत्रेयदुर्गादयः । ' वृणक्ति वर्जने वृङ्क्ते यौ वर्जयति वर्जति ' (श्लो. 59) इति देवः ।

वृञ्ज्vṛñj#02.0023
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

वर्जने(varjane)— to avoid,to abandon, to leave
Aupadeśika: वृजिँ (vṛjim̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः

पृच्pṛc#02.0024
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

सम्पर्चने(samparcane)— to unite, to communicate
Aupadeśika: पृचीँ (pṛcīm̐) SK: 2440 उदात्तोपदेशः
Kommentar: सम्पर्चनम् = मिश्रीकरणम् । ' पृणाति पृक्ते ( पृङ्क्ते ) सम्पर्के, यौ पर्चयति पर्चति ' (श्लो. 51) इति देवः ।

सूsū#02.0025
ātmanepadaveṭsakarmakaS. 73
​

प्राणिगर्भविमोचने(prāṇigarbhavimocane)— to procreate, to give birth
Aupadeśika: षूङ् (ṣūṅ) SK: 2440 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: प्राणिग्रहणमतन्त्रम् । अप्राणिप्रसवेपि वर्तते । प्रसूनं धान्यम् ' इति मैत्रेयः ।

शीśī#02.0026
ātmanepadaseṭakarmakaS. 73
​

स्वप्ने(svapne)— to sleep
Aupadeśika: शीङ् (śīṅ) SK: 2440 उदात्तोपदेशः · chittoor3 · common

युyu#02.0027
parasmaipadaseṭsakarmakaS. 73
​

मिश्रणेऽमिश्रणे च(miśraṇe'miśraṇe ca)— to mix, to join, to group
Upadeśa: यु SK: 2442 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: अमिश्रणे च ' इत्यपि क्वचित् पाठः । ' यावयेत जुगुप्सायाम्, मिश्रणे यौति, बन्धने । युनीति, च युनोते च .. ' (श्लो. 24) इति देवः ।

रुru#02.0028
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

शब्दे(śabde)— to sound, to howl, to hum, to yelp, to roar, to cry out loud
Upadeśa: रु SK: 2443 उदात्तोपदेशः
Kommentar: रवते रौति शब्दने ' (श्लो. 23) इति देवः ।

तुtu#02.0029
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

गतिवृद्धिहिंसासु(gativṛddhihiṃsāsu)— to go,to grow,to kill, to destroy
Upadeśa: तु SK: 2444 उदात्तोपदेशः · सौत्रः

नुnu#02.0030
parasmaipadaseṭsakarmakaS. 73
​

स्तुतौ(stutau)— to praise, to worship
Aupadeśika: णु (ṇu) SK: 2444 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: स्तुत्यां नुवति, नौति वा ' (श्लो. 24) इति देवः ।

क्षुkṣu#02.0031
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

शब्दे(śabde)— to sneeze, to cough
Aupadeśika: टुक्षु (ṭukṣu) SK: 2444 उदात्तोपदेशः

क्ष्णुkṣṇu#02.0032
parasmaipadaseṭsakarmakaS. 73
​

तेजने(tejane)— to whet, to sharpen
Upadeśa: क्ष्णु SK: 2444 उदात्तोपदेशः

स्नुsnu#02.0033
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

प्रस्रवणे(prasravaṇe)— to ooze, to drip
Aupadeśika: ष्णु (ṣṇu) SK: 2444 उदात्तोपदेशः

ऊर्णुūrṇu#02.0034
ubhayapadaseṭsakarmakaS. 73
​

आच्छादने(ācchādane)— to cover
Aupadeśika: ऊर्णुञ् (ūrṇuñ) SK: 2444 उदात्तोपदेशः

द्युdyu#02.0035
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

अभिगमने(abhigamane)— to assail,to attack, to advance towards
Upadeśa: द्यु SK: 2449 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: केचिदस्य सेट्त्वमिच्छन्ति ' इति धातुपारायणे । तत् ' उतां च रुस्नुवौ क्षुवं तथोर्णोतिमथो युणुक्ष्णुवः ' ति उकारान्तसेट्परिगणने पाठाभावात् इच्छामात्रम् ' इति मा.धा.वृत्तिः ।

सुsu#02.0036
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

प्रसवैश्वर्ययोः(prasavaiśvaryayoḥ)— to give birth, to procreate, to become pregnant, to possess power, to possess supremacy
Aupadeśika: षु (ṣu) SK: 2449 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: प्रसवोभ्यनुज्ञानम् । ' ओमिति ब्रह्मा प्रसौति ' (तै. उप. 2.16) अभ्यानुज्ञां ब्रह्मा ददातीत्यर्थः । ' षुञः सुनोति सुनुते, प्रसवैश्वर्ययोरसौत् । गतौ तयोश्च सवति द्विरुक्त्या तस्य सो न षः ' (श्लो. 21) इति देवः ।

कुku#02.0037
parasmaipadaaniṭakarmakaS. 73
​

शब्दे(śabde)— to hum,to moan,to sound
Upadeśa: कु SK: 2449 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: अव्यक्तशब्दे कवते कुवते त्वार्तशब्दने । कौतीति शब्दमात्रे स्यात् ' (श्लो. 23) इति देवः ।

स्तुstu#02.0038
ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 73
​

स्तुतौ(stutau)— to pray, to worship, to glorify, to praise
Aupadeśika: ष्टुञ् (ṣṭuñ) SK: 2449 अनुदात्तोपदेशः · common

ब्रूbrū#02.0039
ubhayapadaseṭdvikarmakaS. 73
​

व्यक्तायां वाचि(vyaktāyāṃ vāci)— to speak, to tell, to explain
Aupadeśika: ब्रूञ् (brūñ) SK: 2449 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: वच्यादेशे तु अनिट् ।

इi#02.0040
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

गतौ(gatau)— to go
Aupadeśika: इण् (iṇ) SK: 2454 अनुदात्तोपदेशः · common
Kommentar: अयत्येतीयते गत्याम् , अधीतेध्येति चेङिको: ' (श्लो. 14) - देवः ।

इi#02.0041
ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 73
​

अध्ययने(adhyayane)— to study, to learn
Aupadeśika: इङ् (iṅ) SK: 2458 अनुदात्तोपदेशः · common · chittoor3
Kommentar: नित्यमधिपूर्वः । ' अयत्येतीयते गत्याम् , अधीतेध्येति चेङिको: ' (श्लो. 14) - देवः ।

इi#02.0042
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

स्मरणे(smaraṇe)— to memorize, to think
Aupadeśika: इक् (ik) SK: 2462 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: नित्यमधिपूर्वकः । ' अयत्येतीयते गत्याम् , अधीतेध्येति चेङिको: ' (श्लो. 14) - देवः ।

वीvī#02.0043
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु(gativyāptiprajanakāntyasanakhādaneṣu)— to go, to pervade, to surround, to attack, to be pregnant, to conceive, to glow, to shine, to throw, to eat
Upadeśa: वी SK: 2462 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: अत्र व्याप्तिः इत्यर्थः धातुवृत्ति- क्षीरतरङ्गिणी- जै.का.कृ - द. उ. वृत्ति - कातन्त्रशाकटायनीयेषु न दृश्यते । ' प्रजनः = प्रथमगर्भग्रहणम्, असनं = क्षेपणम् अशनं = व्याप्तिरित्येके ' इति क्षीरस्वामी । ' प्रजननकान्त्यासनखादनेषु च' इति काशकृत्स्नधातुपाठे । ' कन्नडटीकायाम् आसनार्थस्य निर्देशात् काशकृत्स्ने 'आसन' इति पाठो द्रष्टव्यः । यद्वा मूलपाठे प्रमादपठितस्यैव टीकाकृता तथा व्याख्यानं कृतं स्यात्' इति का. कृ. टीका। ' अजेर्व्यघञपोः ' (2.4.56) इति सूत्रभाषरीत्या अस्य धातोः आर्धधातुके नास्ति प्रयोगः इति शब्देन्दुशेखरे स्थितम् । ' वी इत्यत्र ईकारोपि धात्वन्तरं प्रश्लिष्यते ' इति सिद्धान्तकौमुदी । ' कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजनखादनेषु ' इति वोपदेवः ।

याyā#02.0044
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

प्रापणे(prāpaṇe)— to go, to pass
Upadeśa: या SK: 2462 अनुदात्तोपदेशः · common
Kommentar: प्रापणम् = गतिः ।

वाvā#02.0045
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

गतिगन्धनयोः(gatigandhanayoḥ)— to go,to blow, to move rapidly
Upadeśa: वा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: गन्धनम् = सूचनम् । ' गतिगन्धनयोर्वाति वायतीति तु शोषणे । वयते वयतीत्येवं तन्तुसन्तान इष्यते ' (श्लो. 10) इति देवः । “ हेमचन्द्राचार्यस्तु ' वा तण् ' इति पठित्वा ' सुखसेवनयोः इत्येके ' इति च उक्त्वा ' वेत्येके ' इत्यप्याह “ इति पुरुषकारवचनम् अत्र अनुसन्धेयम् । ' अर्दनं हिंसनं च गन्धनम् इति लीलाशुकः ' इति धातुकाव्ये । (2.49) ' गन्धनम् = सौरभ्यकरणम् ' इति सहस्रनामभाष्ये । ' गमनहिंसनयोः ' इति वोपदेवः । ' गतिगन्धनयोः, चलने च ' इति काशकृत्स्नः ।

भाbhā#02.0046
parasmaipadaaniṭakarmakaS. 73
​

दीप्तौ(dīptau)— to glow, to shine, to look attractive, to look beautiful
Upadeśa: भा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः · common

स्नाsnā#02.0047
parasmaipadaaniṭakarmakaS. 73
​

शौचे(śauce)— to bathe, to cleanse, to purify
Aupadeśika: ष्णा (ṣṇā) SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः · मित् · common
Kommentar: स्नातीति शौचे स्नस्स्नायेदिति चेच्छन्ती केचन ' (श्लो.11) - देवः ।

श्राśrā#02.0048
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

पाके(pāke)— to cook, to boil, to exude, to sweat
Upadeśa: श्रा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: ...श्राति श्रायति लुक्शपोः ' (श्लो. 9 ) इति देवः ।

द्राdrā#02.0049
parasmaipadaaniṭakarmakaS. 73
​

कुत्सायां गतौ(kutsāyāṃ gatau)— to be spoiled, to act crucked, to fly, to run away, to sleep
Upadeśa: द्रा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: कुत्सितगतिः = पलायनम् । निन्दा च । स्वापे निपूर्वकोयम् । ' दै स्वप्ने द्रायति द्राति कुत्सिते गमने लुकि ' (श्लो. 6) इति देवः ।

प्साpsā#02.0050
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

भक्षणे(bhakṣaṇe)— to devour,to eat
Upadeśa: प्सा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः

पाpā#02.0051
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

रक्षणे(rakṣaṇe)— to protect, to preserve
Upadeśa: पा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः · common
Kommentar: पाने पिबति, रक्षायां पाति, पायति शोषणे ' (श्लो. 5) इति देवः ।

राrā#02.0052
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

दाने(dāne)— to give, to grant
Upadeśa: रा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: आदाने ' इति केचित् । ' रैशब्दे रायतीतीष्टं, रादाने राति शब्लुकि ' (श्लो. 11) इति देवः ।

लाlā#02.0053
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

आदाने(ādāne)— to accept, to obtain
Upadeśa: ला SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: दाने ' इति चन्द्रः ।

दाdā#02.0054
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

लवने(lavane)— to cut
Aupadeśika: दाप् (dāp) SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: दाञो दत्ते ददातीति, दाणो यच्छति दो द्यति । दाति दायति दाप्दैपोः, दयते रक्षणे ङितः ' (श्लो. 4 ) इति देवः ।

ख्याkhyā#02.0055
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

प्रकथने(prakathane)— to explain, to make famous, to elocute
Upadeśa: ख्या SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः · common

प्राprā#02.0056
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

पूरणे(pūraṇe)— to fill, to be satisfied, to be content
Upadeśa: प्रा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः

माmā#02.0057
parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 73
​

माने(māne)— to measure,to weigh,to limit,to compare in size
Upadeśa: मा SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः
Kommentar: मानमिह अन्तर्भावः । अत्रायं सकर्मकः । गृहं निर्माति इत्यादौ सकर्मकत्वम् उपसर्गवशात् अर्थान्तरवृत्त्या वा ' इति मा. धा. वृत्तिः । ' मिमीते मायते माने माति तत्रैव शब्लुकि' (श्लो. 9) इति देवः । ' मानम् = वर्तनम् ' इति क्षीरस्वामी । ' आधेयस्याधाराद् अनधिकपरिमाणता अत्र मानम् ' इति पुरुषकारः ।

वच्vac#02.0058
parasmaipadaaniṭdvikarmakaS. 73
​

परिभाषणे(paribhāṣaṇe)— to speak,to tell, to talk
Aupadeśika: वचँ (vacam̐) SK: 2463 अनुदात्तोपदेशः · common
Kommentar: वक्तीति भाषणे वा णौ वाचयेत् वचतीति वा ' (श्लो. 51) इति देवः । ' भाषणे ' इति क्षीरस्वामि - मैत्रेय - चन्द्र - शाकटायन - हेमचन्द्रादयः । ' पारायणिकैर्नाधीतः अयम् ' इति तरङ्गिण्याम् उक्तम् ।

विद्vid#02.0059
parasmaipadaseṭsakarmakaS. 73
​

ज्ञाने(jñāne)— to understand, to learn, to know, to realize, to experience, to be sad, to meditate, to think
Aupadeśika: विदँ (vidam̐) SK: 2463 उदात्तोपदेशः · chittoor3 · common
Kommentar: सत्तायां विद्यते, ज्ञाने वेत्ति, विन्ते विचारणे ' (श्लो. 111) इति देवः । ' मतौ ' इति वोपदेवः ।

अस्as#02.0060
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

भुवि(bhuvi)— to be, to exist
Aupadeśika: असँ (asam̐) SK: 2468 उदात्तोपदेशः · chittoor3 · common
Kommentar: असतेसति गत्यादौ भुव्यस्ति, क्षेपणेस्यति ' ( 184 ) इति देवः ।

मृज्mṛj#02.0061
parasmaipadaveṭsakarmakaS. 73
​

शुद्धौ(śuddhau)— to cleanse, to purify
Aupadeśika: मृजूँ (mṛjūm̐) SK: 2472 उदात्तोपदेशः
Kommentar: शौचालङ्कारयोर्वा णौ मृजेर्मार्जति मार्जयेत् । मार्ष्टि शुद्धौ तथा मार्जेः शब्दार्थन्मार्जयेण्णिचि ' इति देवः ।

रुद्rud#02.0062
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

अश्रुविमोचने(aśruvimocane)— to shed tears,to cry,to weep,to lament
Aupadeśika: रुदिँर् (rudim̐r) SK: 2473 उदात्तोपदेशः · common

स्वप्svap#02.0063
parasmaipadaaniṭakarmakaS. 73
​

शये(śaye)— to sleep
Aupadeśika: ञिष्वपँ (ñiṣvapam̐) SK: 2476 अनुदात्तोपदेशः · common
Kommentar: " ञि ष्वप - शये । ' हलन्त्यम् ' (1.3.3) इति ईत्वप्रसङ्गात् ' ञि ष्वप् शये ' इति अपपाठः इति धातुकाव्यव्याख्यायाम् । (2.51) युज्यते चैतत् । यतः सर्वेषु अपि धातुपाठेषु ' ञि ष्वप् शये । उदात्तेत् । अनुदात्तः ' इति पठ्यते । ' उदात्तेत् ' इत्यस्य उदात्तोपदेशः अकारः इत्संज्ञकः अत्र इत्येव खलु अर्थः ? अतश्च प्रामादिकः सार्वत्रिकः ' ष्वप् ' इति हलन्त्यपाठः इत्येव न्याय्यम् । अतः एव अपपाठः शोधितः धातुकाव्यव्याख्यातृमहाशयेन " इति कृदन्तरूपमाला ।

श्वस्śvas#02.0064
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

प्राणने(prāṇane)— to breathe,to live, to inhale
Aupadeśika: श्वसँ (śvasam̐) SK: 2477 उदात्तोपदेशः

अन्an#02.0065
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

प्राणने(prāṇane)— to breathe,to live, to inhale, to be able
Aupadeśika: अनँ (anam̐) SK: 2477 उदात्तोपदेशः
Kommentar: प्रपूर्वकोयं प्रायेण ।

जक्ष्jakṣ#02.0066
parasmaipadaseṭsakarmakaS. 73
​

भक्षहसनयोः(bhakṣahasanayoḥ)— to eat,to consume,to laugh
Aupadeśika: जक्षँ (jakṣam̐) SK: 2478 उदात्तोपदेशः
Kommentar: अन्यत्राकर्मकः ।

जागृjāgṛ#02.0067
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

निद्राक्षये(nidrākṣaye)— to be awake, to abandon sleep, to be watchful
Upadeśa: जागृ SK: 2479 उदात्तोपदेशः · common

दरिद्राdaridrā#02.0068
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

दुर्गतौ(durgatau)— to be poor,to be distressed, to be sad
Upadeśa: दरिद्रा SK: 2481 उदात्तोपदेशः

चकास्cakās#02.0069
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

दीप्तौ(dīptau)— to shine,to be bright, to be prosperous, to glow
Aupadeśika: चकासृँ (cakāsṛm̐) SK: 2483 उदात्तोपदेशः · common

शास्śās#02.0070
parasmaipadaseṭdvikarmakaS. 73
​

अनुशिष्टौ(anuśiṣṭau)— to order, to tell, to explain, to educate, to inform, to rule, to command to punish
Aupadeśika: शासुँ (śāsum̐) SK: 2485 उदात्तोपदेशः · common
Kommentar: ' अनुशिष्टिः नियोगः ' इति क्षीरस्वामी । ' आत्रेय - मैत्रेय - स्वामि - काश्यपाः अमुमुदितं पठन्ति । वर्धमान - सम्मताकार - हरदत्त - गर्गादयः अनुदितं पठन्ति ' इति माधवः । ' इच्छायाम् आशास्ते, शास्ति शासने ' (श्लो. 184) इति देवः ।

दीधीdīdhī#02.0071
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

दीप्तिदेवनयोः(dīptidevanayoḥ)— to glow, to shine, to play, to enjoy
Aupadeśika: दीधीङ् (dīdhīṅ) SK: 2487 उदात्तोपदेशः · छान्दसः
Kommentar: वस्तुतस्तु छन्दसि दृष्टानुविधित्वादेषां पञ्चानां लोकानुसारेण रूपवर्ण वर्णनमनुचितम् ' इति बालमनोरमा । ' अस्माभिः तु कालापमतानुसारेण उदाहरणप्रदर्शनं कृतम् ' इति मा.धा.वृत्तिः । धातुरयं छान्दसः । देवनम् - क्रीडाविजिगीषादिकम् ।

वेवीvevī#02.0072
ātmanepadaseṭsakarmakaS. 73
​

गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनस्वादनेषु(gativyāptiprajanakāntyasanasvādaneṣu)— to go, to walk to pervade, to become pregnant, to conceive, to wish, to desire, to send, to eat, to taste
Aupadeśika: वेवीङ् (vevīṅ) SK: 2488 उदात्तोपदेशः · छान्दसः
Kommentar: धातुरयं छान्दसः ।

सस्sas#02.0073
parasmaipadaseṭakarmakaS. 73
​

स्वप्ने(svapne)— to sleep
Aupadeśika: षसँ (ṣasam̐) SK: 2488 उदात्तोपदेशः · छान्दसः
Kommentar: ' षसने ' इति सुधाकरक्षीरस्वामिनौ । धातुरयं छान्दसः ।

संस्त्saṃst#02.0074
parasmaipadaseṭakarmakaS. 74
​

स्वप्ने(svapne)— to sleep
Aupadeśika: षस्तिँ (ṣastim̐) SK: 2488 उदात्तोपदेशः · छान्दसः
Kommentar: धातुरयं छान्दसः । ' तदेवं देधीङ् वेवीङ् षस षस्ति वश एते पञ्च धातवः छान्दसाः एव इति माधवादयः । तत्र ' दीधीवेवीटाम् ' इति सूत्रे दीधीवेव्योः छन्दोविषयत्वात् इति भाष्यम् । ' जक्षित्यादयः षट् ' इति सूत्रे षसिवषी छान्दसाविति भाष्यम् । एतद्भाष्यादेव षस्तिधातोर्नात्र पाठ इति प्रतीयते ' इति बालमनोरमा ।

वश्vaś#02.0075
parasmaipadaseṭsakarmakaS. 73
​

कान्तौ(kāntau)— to wish,to long for, to desire
Aupadeśika: वशँ (vaśam̐) SK: 2488 उदात्तोपदेशः · छान्दसः
Kommentar: कान्तिः = इच्छा इति क्षीरस्वामी । धातुरयं छान्दसः ।

चर्करीतं चcarkarītaṃ ca#02.0076
---S. 73
​

Aupadeśika: - (-) SK: 2488 ganasutra
Kommentar: धातुपाठे गणसूत्रमिदम् । ' चर्करीतम् ' इति यङ्लुगन्तस्य संज्ञा पूर्वाचार्यसिद्धा । ' यङ्लुगन्तम् अदादौ बोध्यम् ' । तेन यङ्लुगन्ताच्छाबेव विकरणः , तस्य लुक्, न तु श्यनादि विकरणान्तरम् । परस्मैपदिनः इति उपक्रमात् यङ्लुगन्तस्य परस्मैपदमेव ' इति बालमनोरमा ।

ह्नुhnu#02.0077
ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 73
​

अपनयने(apanayane)— to hide, to conceal,to take away,to deny
Aupadeśika: ह्नुङ् (hnuṅ) SK: 2488 अनुदात्तोपदेशः

Canonical digital edition according to the Böhtlingk standard · Birchville Scholarly Synthesis