जुहोत्यादिगणः Juhotyādigaṇaḥ
26 Wurzeln
Charakteristik: Reduplikationsklasse mit ślu-Schwund des Infixes und Stammverdopplung.
Musterbildung:हु (hu) → जुहोति (juhoti)
हुhu#03.0001parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
दानादानयोः आदाने प्रीणने च(dānādānayoḥ ādāne prīṇane ca)— to sacrifice,to eat, to consume
Kommentar: ' दानादानयोः ' इत्येके । दानमत्र ' चोदित आधारे हविःप्रक्षेपः ' इति माधवः । ' जीवधातौ प्राणस्येव अत्रापि दाने हविषो अन्तर्भावात् अकर्मकत्वम् केचिदङ्गीचक्रुः । ' तृतीया च होश्छन्दसि ' (2.3.3) इत्यत्र भाष्ये तु ' जुहोतिः प्रक्षेपे वर्तते ' इत्युक्तम् । एवं च यवागूं जुहोति इत्यादयः सकर्मकाः प्रयोगाः उपपद्यन्ते । ' अग्निषु हूयमानेषु ' इत्यादिषु प्रीणनार्थकत्वमपि भाष्यसम्मतम् ।
भीbhī#03.0002parasmaipadaaniṭakarmakaS. 75
भये(bhaye)— to fear,to be afraid of,to be anxious about
ह्रीhrī#03.0003parasmaipadaaniṭakarmakaS. 75
लज्जायाम्(lajjāyām)— to shy, to be ashamed
Kommentar: ' ह्रीष् ' इति केचित् ।
पॄpṝ#03.0004parasmaipadaseṭsakarmakaS. 75
पालनपूरणयोः(pālanapūraṇayoḥ)— to take care, to nurture, to nourish, o provide, to fill
Kommentar: पृणाति पूरणे श्लौ तु पिपर्ति णिचि पारयेत् ' (श्लो. 36) - देवः ।
पृpṛ#03.0005parasmaipadaseṭsakarmakaS. 75
पालनपूरणयोः(pālanapūraṇayoḥ)— to take care, to nurture, to nourish, o provide, to fill
भृbhṛ#03.0006ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 75
धारणपोषणयोः(dhāraṇapoṣaṇayoḥ)— to wear, to bear,to support,to nourish,to protect
Kommentar: भृञो बिभर्ति बिभृते भरते भरतीत्यपि । ऋदन्तस्य भृणातीति भर्त्सने श्नि तथा भरः ' (श्लो. 28) इति देवः ।
माmā#03.0007ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 75
माने शब्दे च(māne śabde ca)— to measure,to weigh,to limit,to compare in size,to shine,to appear,to sound
Kommentar: ' मिमीते मायते माने माति तत्रैव शब्लुकि । मयते प्रणिदानेर्थे ' (श्लो. 9) इति देवः ।
हाhā#03.0008ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 75
गतौ(gatau)— to go
Kommentar: ' गतौ त्यागे यथासङ्ख्यं जिहीते च जहाति च ' (श्लो. 11) - देवः ।
हाhā#03.0009parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
त्यागे(tyāge)— to abandon,to leave,to desert,to omit,to neglect
Kommentar: ' गतौ त्यागे यथासङ्ख्यं जिहीते च जहाति च ' (श्लो. 11) - देवः ।
दाdā#03.0010ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 75
दाने(dāne)— to give, to provide, to donate, to handover
Kommentar: ' दाञो दत्ते ददातीति, दाणो यच्छति, दो द्यति । दाति दायति दाप्दैपोः, दयते रक्षणे ङितः ' (श्लो.4) इति देवः ।
धाdhā#03.0011ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 75
धारणपोषणयोः(dhāraṇapoṣaṇayoḥ)— to wear, to obey, to wear, to bear,to support,to nourish,to protect
Kommentar: दानेप्येके ' इति कौमुदी । ' डु धाञ् - दानपोषणयोः ' इति क्षीरस्वामी । निरुक्तकारोपि (7.15) ' रत्नधातम् - रमणीयानां रत्नानां दातृतमम् ' इत्याह । मैत्रेयरक्षितप्रभृतिभिः अस्य धातोः दानमपि अङ्गीकृतम् । ' धेटो धयति पानार्थे धाञो धत्ते दधात्यपि ' ( श्लो. 6) इति देवः ।
निज्nij#03.0012ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 75
शौचपोषणयोः(śaucapoṣaṇayoḥ)— to wash,to purify,to cleanse,to nourish, to support
Kommentar: निङ्क्ते नेनेक्ति नेनिक्ते शोचेर्थे पोषणे तथा ' (श्लो. 63) इति देवः ।
विज्vij#03.0013ubhayapadaaniṭakarmakaS. 75
पृथग्भावे(pṛthagbhāve)— to split, to separate,to divide,to distinguish,to discern
Kommentar: वेवेक्तीति पृथग्भावे विविक्ते च भये पुनः ' (श्लो. 61) इति देवः । ' विचिर् इति सभ्याः ' इति क्षीरस्वामी ।
विष्viṣ#03.0014ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 75
व्याप्तौ(vyāptau)— to pervade,to spread
Kommentar: ' व्याप्तौ वेवेष्टि वेविष्टे ... ' (श्लो. 174) इति देवः । ' विषृ ' इति काशकृत्स्नः । ' विष्लृ इति कातन्त्रे पाठः ' इति च तत्र उक्तम् । ' उदिदित्येके । हरिदिति द्रुमे ' इति धा.का. व्याख्या (2.55) ।
घृghṛ#03.0015parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
क्षरणदीप्त्योः(kṣaraṇadīptyoḥ)— to sprinkle,to ooze out, to drip, to shine,to glow
Kommentar: छान्दसः । ' आ गणान्तात् परस्मैपदिनः छन्दसाश्च ' इति कौमुदी । ' यद्दीप्तौ क्षरणे जिघर्ति तदिदं केचिद्विदुश्छान्दसम् ' (श्लो. 33) इति देवः । क्षरणं = स्रवणम् इति क्षीरस्वामी ।
हृhṛ#03.0016parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
प्रसह्यकरणे(prasahyakaraṇe)— to take forcibly, to rape
Kommentar: छान्दसः । ' प्रसह्यहृत्यां हरणे जिहर्ति हरते हरेत् ' (श्लो. 27) इति देवः ।
ऋṛ#03.0017parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
गतौ(gatau)— to go
Kommentar: “ अस्य च अर्तेः घृप्रभृतित्वेपि भाषायामपि प्रयोगः दृश्यते । तच्च ' बहुलं छन्दसि ' (7.4.78) इत्येव इत्त्वे सिद्धे अर्तेः पृथग् इत्त्वविधानसामर्थ्यात् अवसीयते ' इति ' अर्तिपिपर्त्योश्च ' (7.4.77) इत्यत्र भाष्ये स्थितम् “ इति पुरुषकारे लीलाशुकः । बालमनोरमायां मा.धा. वृत्तौ चापि अयमंशः विवृतः । ' तत्रेत्यॄच्छतीत्यर्तेः श्नि गतौ स्याद् ऋणाति तु ' (श्लो. 30) - देवः ।
सृsṛ#03.0018parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
गतौ(gatau)— to go
Kommentar: छान्दसः । ' आ गणान्तात् परस्मैपदिनः छन्दसाश्च ' इति कौमुदी । ' यद्दीप्तौ क्षरणे जिघर्ति तदिदं केचिद्विदुश्छान्दसम् ' (श्लो. 33) इति देवः । क्षरणं = स्रवणम् इति क्षीरस्वामी ।
भस्bhas#03.0019parasmaipadaseṭakarmakaS. 75
भर्त्सनदीप्त्योः(bhartsanadīptyoḥ)— to frighten, to censure,to blame,to shine, to insult
Kommentar: छान्दसः । ' भक्षणदीप्त्योः इति प्रामाणिकः इति, भर्त्सनभक्षणशब्दयोः तुल्यश्रुत्या पाठभेद: इति वा प्रतिभाति ' इति कृदन्तरूपमाला ।
किki#03.0020parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
ज्ञाने(jñāne)— to know, to understand
Kommentar: छान्दसः ।
कित्kit#03.0021parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 75
ज्ञाने(jñāne)— to know, to understand
तुर्tur#03.0022parasmaipadaseṭakarmakaS. 76
त्वरणे(tvaraṇe)— to make haste,to be quick
Kommentar: छान्दसः।
धिष्dhiṣ#03.0023parasmaipadaseṭakarmakaS. 77
शब्दे(śabde)— to sound
Kommentar: छान्दसः ।
धन्dhan#03.0024parasmaipadaseṭakarmakaS. 76
धान्ये(dhānye)— to bear fruit,to produce crops
Kommentar: छान्दसः । ' धान्ये = धान्यार्जने इत्यर्थः ' इति सिद्धान्तकौमुदी ।
जन्jan#03.0025parasmaipadaseṭakarmakaS. 77
जनने(janane)— to create, to procreate, to make
Kommentar: छान्दसः । उत्पत्तौ अकर्मकः , उत्पादने सकर्मकः ।
गाgā#03.0026parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 76
स्तुतौ(stutau)— to praise,to acclaim
Kommentar: छान्दसः । ' जनेन च ' इति क्षीरस्वामी ।