दिवादिगणः Divādigaṇaḥ
163 Wurzeln
Charakteristik: Thematische Klasse mit śyan-Infix (-ya-) ohne Guṇa-Steigerung.
Musterbildung:दिव् (div) → दीव्यति (dīvyati)
दिव्div#04.0001parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
क्रीडाविजिगीषाव्यवहारद्युतिस्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिगतिषु(krīḍāvijigīṣāvyavahāradyutistutimodamadasvapnakāntigatiṣu)— to play, to gamble, to dice, to desire to win, to transact, to glow, to shine, to praise, to please, to boast, to sleep, to wish, to go
Kommentar: व्यवहारः = क्रयविक्रयादिः । यथासम्भवं सकर्मकत्वाकर्मकत्वे बोध्ये । ' अर्दने देवयेत्, दीव्येत् क्रीडादौ , परिकूजने । देवयेत , इदितो दिन्वेत् , देवेर्देवेत देवने ' (श्लो. 160-161) इति देवः ।
सिव्siv#04.0002parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
तन्तुसन्ताने(tantusantāne)— to weave, to sew
स्रिव्sriv#04.0003parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
गतिशोषणयोः(gatiśoṣaṇayoḥ)— to go, to dry up
ष्ठिव्ṣṭhiv#04.0004parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
निरसने(nirasane)— to spit, to rinse the mouth
Kommentar: ' केचिदिहामुं न पठन्ति ' - कौमुदी ।
स्नुस्snus#04.0005parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
अदने आदाने अदर्शने च(adane ādāne adarśane ca)— to eat, to swallow, to consume, to take, to disappear, to be invisible
Kommentar: आदाने इत्येके । अदर्शने इत्यपरे ।
स्नस्snas#04.0006parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
अदने निरसने च(adane nirasane ca)— to spit, to rinse the mouth
Kommentar: आदाने इत्येके । अदर्शने इति द्रमिडाः इति धातुवृत्तिः । स्वामिकाश्यपा काश्यपादिमतानुसारेण अयं धातुः माधवीयादिषु पठितः ।
क्नस्knas#04.0007parasmaipadaseṭakarmakaS. 76
ह्वरणदीप्त्योः(hvaraṇadīptyoḥ)— to be crooked,to shine, to glow
Kommentar: ह्वरणम् = कौटिल्यम् ।
व्युष्vyuṣ#04.0008parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
दाहे(dāhe)— to burn, to set on fire, to fry, to split
प्लुष्pluṣ#04.0009parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
दाहे(dāhe)— to burn, to set on fire, to fry, to split
नृत्nṛt#04.0010parasmaipadaseṭakarmakaS. 76
गात्रविक्षेपे(gātravikṣepe)— to dance,to gesticulate, to enact
त्रस्tras#04.0011parasmaipadaseṭakarmakaS. 76
उद्वेगे(udvege)— to fear,to tremble
Kommentar: उद्वेगः = भयम् इति क्षीरस्वामी । ' त्रसति त्रस्यतीत्येवमुद्वेगार्थे तु वा श्यनि ' (श्लो. 191) इति देवः ।
कुथ्kuth#04.0012parasmaipadaseṭakarmakaS. 76
पूतीभावे(pūtībhāve)— to have rotten smell, to have bad smell
Kommentar: पूतीभावः = दौर्गन्ध्यम् इति सिद्धान्तकौमुदी । पवित्रीकरणमिति तत्त्वबोधिनी । ' कुथ्नाति कुन्थेत् संक्लेशे, पूतीभावे तु कुथ्यति ' (श्लो. 38) इति देवः ।
पुथ्puth#04.0013parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
हिंसायाम्(hiṃsāyām)— to kill, to destroy, to hurt
Kommentar: पुथ्येत्पुन्थति हिंसार्थे भाषार्थे पोथयेदिति ' (श्लो. 100) इति देवः ।
गुध्gudh#04.0014parasmaipadaseṭsakarmakaS. 76
परिवेष्टने(pariveṣṭane)— to surround, to cover
Kommentar: गुधेर्गुध्नाति रोषेर्थे गुध्येत् तु परिवेष्टने ' (श्लो.121) इति देवः ।
क्षिप्kṣip#04.0015parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 76
प्रेरणे(preraṇe)— to throw
Kommentar: प्रेरणम् = निरसनम् इति धातुकाव्यव्याख्या । ' क्षिप्यति प्रेरणे , शे तु क्षिपति क्षिपते पदे ' (श्लो. 130) इति देवः ।
पुष्प्puṣp#04.0016parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
विकसने(vikasane)— to blossom, to flourish, to flower
तिम्tim#04.0017parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
आर्द्रीभावे(ārdrībhāve)— to be wet,to be moist
तीम्tīm#04.0018parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
आर्द्रीभावे(ārdrībhāve)— to be wet,to be moist
स्तिम्stim#04.0019parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
आर्द्रीभावे(ārdrībhāve)— to be wet,to be moist
Kommentar: स्तिम ' इति माधावादयः । ' निश्चलीभावे ' इति च केचित् । ' क्लेदे ' इति परे ।
स्तीम्stīm#04.0020parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
आर्द्रीभावे(ārdrībhāve)— to be wet,to be moist
Kommentar: तीम ' इति केचित् पठन्ति इति धातुवृत्तिः ।
व्रीड्vrīḍ#04.0021parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
चोदने लज्जायां च(codane lajjāyāṃ ca)— to be shy, to inspire
Kommentar: धातुवृत्तौ तु ' चोदने ' इत्येव । तरङ्गिण्यां ' चोदने ' इति पठित्वा ' चोदनम् - लज्जा ' इति दृश्यते । ' लज्जायामप्यधीयते ' इति मैत्रेयः । दीक्षितकाशकृस्त्नात्रेयादयस्तु ' चोदने लज्जायां च ' इत्येव पठन्ति । ' प्रेरणे च इति द्रुमे ' इति धातुकाव्यव्याख्यायाम् । (1.57)
इष्iṣ#04.0022parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
गतौ(gatau)— to go
Kommentar: इष्णात्याभीक्ष्ण्ये, इच्छायामिच्छेद्गत्यर्थ इष्यति' (श्लो. 168) - देवः ।
सह्sah#04.0023parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
चक्यर्थे(cakyarthe)— to be satisfied, to be patient, to tolerate, to resist
Kommentar: चक्यर्थः = तृप्तिः ।
सुह्suh#04.0024parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
चक्यर्थे(cakyarthe)— to be satisfied, to be patient, to tolerate, to resist
Kommentar: ' फलानां सुहितः । सुहितार्थाः तृप्त्यर्था: इति वैयाकरणाः ' इति कौमुदी । ' चक्यर्थः = तृप्तिः ' इति स्वामिकाश्यपधनपालशाकटायनाः ।
जॄjṝ#04.0025parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
वयोहानौ(vayohānau)— to grow old
Kommentar: ' जृणाति, जीर्यति, जरत्येकार्थे जारयत्यपि ' (श्लो. 39) इति देवः ।
झॄjhṝ#04.0026parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
वयोहानौ(vayohānau)— to grow old
Kommentar: जॄ वायोहानौ ' इत्यस्य पाठभेदोयम् ।
सूsū#04.0027ātmanepadaveṭsakarmakaS. 79
प्राणिप्रसवे(prāṇiprasave)— to procreate, to conceive, to give birth
Kommentar: अत्र प्राणिग्रहणमतन्त्रम् । तेन ' प्रसूनास्तरवः इति भवति ' इति माधवः ।
दूdū#04.0028ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
परितापे(paritāpe)— to feel sad
Kommentar: परितापः = खेदः । ' दुनोति दूयते तापे, दवतीति गतौ पदम् ' (श्लो. 22) इति देवः ।
दीdī#04.0029ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
क्षये(kṣaye)— to perish,to decay, to deteriorate
डीḍī#04.0030ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
विहायसा गतौ(vihāyasā gatau)— to pass through air, to fly
Kommentar: विहायसा गतौ डीङो डयते डीयते पदे ' (श्लो. 20) इति देवः ।
धीdhī#04.0031ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
आधारे आदाने अनादरे च(ādhāre ādāne anādare ca)— to support,to hold,to take, to despise, to become hidden, to disappear
Kommentar: आधारे ' इति क्षीरस्वामी । ' अनादरे ' इति मैत्रेयः । ' आदाने ' इति मा.धा.वृत्तिः ।
मीmī#04.0032ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
हिंसायाम्(hiṃsāyām)— to kill, to die, to leave body
Kommentar: ' मीञो मीनाति मीनीते, हिंसायां मीयते ङितः ' (श्लो. 16) इति देवः । ' हिंसात्र मृतिः ' इति धा.का.व्या व्याख्यायाम् (2.58) ।
रीrī#04.0033ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
स्रवणे(sravaṇe)— to ooze,to flow
Kommentar: ' स्रवणे रीयते रीङो रिणाति गतिरेषयोः ' (श्लो.18) इति देवः । ' श्रवणेपि ' इति क्वचित् पाठः ।
लीlī#04.0034ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
श्लेषणे(śleṣaṇe)— to adhere,to be absorbed,to dissolve, to unite
Kommentar: ' लापयेल्लालयेदात्वे श्लेषणे लीयतेलिनात् ' (श्लो. 18) - देवः ।
व्रीvrī#04.0035ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
वृणोत्यर्थे(vṛṇotyarthe)— to choose,to select,to find, to glean
Kommentar: वरणे - आवरणे सामीप्ये ' इति काशकृत्स्नः । ' व्रीणाति वरणे तत्र व्रीङो व्रीयेत तु श्यनि ' (श्लो. 19) इति देवः । ' छादनं परिग्रहो वा तत् ' इति धा.का.व्या व्याख्यायाम् । (1.58)
पीpī#04.0036ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
पाने(pāne)— to drink
माmā#04.0037ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
माने(māne)— to measure,to weigh,to limit,to compare in size
Kommentar: ' मिमीते मायते माने माति तत्रैव शब्लुकि ' (श्लो. 9) इति देवः । दुर्गादयः केचिदेवामुं धातुं पठन्ति । क्षीरस्वामिप्रभृतयस्तु न पठन्ति ।
ईī#04.0038ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
गतौ(gatau)— to go
Kommentar: ' अयत्येतीयते गत्याम् अधीतेध्येति चेङिकोः ' (श्लो. 14) - देवः ।
प्रीprī#04.0039ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
प्रीतौ(prītau)— to please,to love, to show affection
Kommentar: ' प्रीतिः तुष्टिः । ' मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः ' इति अमरः । एवं सति अकर्मकः । यथा - फल - मूलादिना हरिः प्रीयते । हृष्यति इत्यर्थः । यदा तु प्रीतिः तर्पणं , प्रीञ् तर्पणे इति क्रैयादिकात् क्तिनि प्रीतिशब्दनिष्पत्तिः, तदा तु सकर्मकः । प्रीयते = तर्पयति इत्यर्थः । ' प्रीङ् प्रीतौ प्रीयतेप्रीणात् प्रीणीते तर्पणे ञितः । अणौ यौ ञित्त्वसाफल्यात् प्रीणयेत् प्रयते प्रयेत् ' (श्लो. 19-20) इति देवः ।
शोśo#04.0040parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
तनूकरणे(tanūkaraṇe)— to whet,to sharpen
Kommentar: ' तक्षणे ' इति हेमचन्द्रः । ' निशाने ' इति वोपदेवः । अन्ये सर्वेपि ' तनूकरणे ' इत्येव पठन्ति ।
छोcho#04.0041parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
छेदने(chedane)— to cut,to mow
सोso#04.0042parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
अन्तकर्मणि(antakarmaṇi)— to kill, to destroy, to terminate, to finish, to end
Kommentar: ' षै क्षये सायतीतीष्टम् अन्तकर्मणि तु स्यति ' (श्लो. 7) इति देवः ।
दोdo#04.0043parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
अवखण्डने(avakhaṇḍane)— to cut,to mow
जन्jan#04.0044ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
प्रादुर्भावे(prādurbhāve)— to be born,to become, to come to existence
Kommentar: प्रादुर्भावः उत्पत्तिरभिव्यक्तिर्वा । यदा त्वन्तर्भावितण्यर्थम् उत्पादनायाम् । अभिव्यञ्जनायां वा वर्तते तदा अनुपूर्वकोपि अयं धातुः सकर्मकः ।
दीप्dīp#04.0045ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
दीप्तौ(dīptau)— to shine,to burn,to be illustrious, to glow
Kommentar: दीपि ' इति क्षीरतरङ्गिणीपाठः ।
पूर्pūr#04.0046ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
आप्यायने(āpyāyane)— to fill,to complete, to fullfill
Kommentar: आप्यायनं वृद्धिः ' इति क्षीरस्वामी । ' पूरेराप्यायनेर्थे स्यात् पूर्यते पूरयेदपि ' (श्लो. 150) इति देवः ।
तूर्tūr#04.0047ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
गतित्वरणहिंसनयोः(gatitvaraṇahiṃsanayoḥ)— to hurry, to destroy, to irritate
Kommentar: ' गतेः त्वरणे हिंसाने च ' इति क्षीरस्वामी । ' तूर ' इति दुर्गः । ' त्वरणहिंसनयोः ' इति मैत्रेयः । ' त्वरणमात्रे च द्रुमे ' इति धा.का. व्याख्यायाम् । (2.59)
धूर्dhūr#04.0048ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसागत्योः(hiṃsāgatyoḥ)— to kill, to destroy, to go
गूर्gūr#04.0049ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसागत्योः(hiṃsāgatyoḥ)— to kill, to destroy, to go
Kommentar: ' गूरते गूर(गुर)येतेति शे णावुद्यमने तङि । श्यनि गूर्यत इत्येवं गतिहिंसनयोस्तुङि ' (श्लो. 152) इति देवः । ' हिंसावयोहान्योः ' इति क्वचित् पाठः ।
घूर्ghūr#04.0050ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसावयोहान्योः(hiṃsāvayohānyoḥ)— to kill,to torture, to become old
जूर्jūr#04.0051ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसावयोहान्योः(hiṃsāvayohānyoḥ)— to kill,to torture, to become old
शूर्śūr#04.0052ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसास्तम्भनयोः(hiṃsāstambhanayoḥ)— to kill,to torture, to become old
Kommentar: शूरयेतेति विक्रान्तौ शूर्यते स्तम्भहिंसयोः ' (श्लो. 151) इति देवः ।
चूर्cūr#04.0053ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
दाहे(dāhe)— to burn to ashes
तप्tap#04.0054ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
ऐश्वर्ये(aiśvarye)— to be powerful
Kommentar: ' अयं धातुरैश्वर्ये वा श्यनं तङम् च लभते । अन्यदा तु शब्विकरणः परस्मैपदी च ' - सिद्धान्तकौमुदी । केचित् ' वा ' इति पदं ' वृतु वरणे ' इति अनन्तरं पठिष्यमाणस्य धातोः आद्यावयवम् इच्छन्ति । तन्मते ऐश्वर्येर्थे अस्मात् धातोः तङ्श्यनौ नित्यमेव भवतः । ' सन्तापेर्थे तपेद् दाहे तापयेत् तपते तपेत् । ऐश्वर्ये वा दिवादित्वात् तप्यते तपतीति वा ' ( श्लो. 131) इति देवः । ' पत ' इति व्यत्ययेन पाठान्तरम् । ' द्युत धामनि युतः पत्यमानः ' इति कौमुदी । ' अस्माकं तु उभयमपि प्रमाणम् । आचार्येण उभयथा शिष्याणां प्रतिपादनात् ' इति मा.धा. वृत्तिः ।
वृत्vṛt#04.0055ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
वरणे(varaṇe)— to choose, to like, to serve, to do employment
Kommentar: केचित् पूर्वत्र वाग्रहणमस्यादिं पठित्वा (कृत्वा) ' वावृतु वरणे ' इत्याहुः ' इति धा.का.व्याख्या (2.60) । विषयेस्मिन् कृदन्तरूपमालायां ' वावृतु वरणे ' इत्यत्र (1590) बहवः विषयाः निरूपिताः ।
वावृत्vāvṛt#04.0056ātmanepadaseṭsakarmakaS. 79
वरणे(varaṇe)— to choose, to like, to serve, to do employment
क्लिश्kliś#04.0057ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
उपतापे(upatāpe)— to be ill, to be sad, to suffer
Kommentar: व्यक्तोक्तौ क्लेशते क्लेशेः, क्लिश्नाति तु विबाधने । दिवादेरुपतापेर्थे तङि स्यात् क्लिश्यते पदम् ' (श्लो. 163- 164) इति देवः ।
काश्kāś#04.0058ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
दीप्तौ(dīptau)— to glow, to shine
Kommentar: काशेः दीप्तौ काश्येत काशते ' (श्लो. 165) इति देवः ।
वाश्vāś#04.0059ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
शब्दे(śabde)— to howl,to growl,to roar
Kommentar: वासृ ' इति काशकृत्स्नः । ' वाशृ ' इति कातन्त्राः अन्ये वैयाकरणाः च ।
मृष्mṛṣ#04.0060ubhayapadaseṭsakarmakaS. 79
तितिक्षायाम्(titikṣāyām)— to tolerate,to bear,to endure,to suffer,to forgive
Kommentar: ... क्षमायां यौ , मर्षेन्मर्षेत मर्षयेत् । मृष्यते मृष्यतीति स्यात् स्नेहने शपि मर्षति ' (श्लो. 173) इति देवः ।
शुच्śuc#04.0061ubhayapadaseṭakarmakaS. 79
पूतीभावे(pūtībhāve)— to be wet,to be clean,to be purified
Kommentar: पूतीभावः = क्लेदः ।
नह्nah#04.0062ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 79
बन्धने(bandhane)— to tie
रञ्ज्rañj#04.0063ubhayapadaaniṭakarmakaS. 79
रागे(rāge)— to color, to be involved in, to be attracted to
Kommentar: रजते रजतीत्येव रज्यते रज्यतीत्यपि । रागार्थे शप्श्यनोर्द्वे .. ' (श्लो. 57 - 58) इति देवः ।
शप्śap#04.0064ubhayapadaaniṭsakarmakaS. 79
आक्रोशे(ākrośe)— to swear, to take oath, to curse
Kommentar: ' आक्रोशे शप्यते शप्येत् शपते शपतीति च । उपालम्भे शपेर्वाक्यात्तङि , स्याच्छपते पदम् ' (श्लो. 132) इति देवः ।
पद्pad#04.0065ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
गतौ(gatau)— to go,to attain
Kommentar: पद्लृ ' इति पुरुषकारसम्मतः पाठः । ' श्यनि गत्यर्थे पद्यते पदयेत णौ ' (श्लो. 109) इति देवः ।
खिद्khid#04.0066ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
दैन्ये(dainye)— to be sad, to be displeased, to be distressed
Kommentar: दैन्येर्थे खिद्यते खिन्ते, परिघाते (तपे) तु खिन्दति ' (श्लो. 112) इति देवः ।
विद्vid#04.0067ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
सत्तायाम्(sattāyām)— to exist
Kommentar: ' सत्तायां विद्यते ज्ञाने वेत्ति विन्ते विचारणे ' (श्लो. 111) - देवः ।
बुध्budh#04.0068ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
अवगमने(avagamane)— to know, to understand
Kommentar: ' बुध्यते बोधतीत्येवं बुधेरवगमे द्वयम् ' (श्लो. 119) - देवः ।
युध्yudh#04.0069ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
सम्प्रहारे(samprahāre)— to fight
Kommentar: ' सम्प्रहारः = हननम् ' इति क्षीरस्वामी ।
रुध्rudh#04.0070ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
कामे(kāme)— to pitty, to be compassionate, to agree, to approve, to mourn, to grieve, to desire, to wish
Kommentar: ' अनुपूर्वो रुधिः कामेर्थे तङ्श्यनौ भजते ' इति धा.का. व्याख्यायां (2.62) विवृतम् । ' रुन्धे रुणद्ध्यावरणे , कामेनावनुरुध्यते ' (श्लो. 121) इति देवः ।
अण्aṇ#04.0071ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
प्राणने(prāṇane)— to live, to breath
Kommentar: अन ' इति दन्त्यान्तोयमित्येके इति कौमुदी । ' अणेरणति शब्दार्थे प्राणते त्वण्यते श्यनि ' (श्लो. 92) इति देवः ।
अन्an#04.0072ātmanepadaseṭakarmakaS. 79
प्राणने(prāṇane)— to breath,to breathe
मन्man#04.0073ātmanepadaaniṭsakarmakaS. 79
ज्ञाने(jñāne)— to believe, to know, to understand, to consider, to think
Kommentar: ' स्तम्भे मानयते , ज्ञाने मन्यते मनुते पदम् । पूजायां मानयेन्मानेत्, यौ मीमांसेत तङ्सनोः ' (श्लो. 125 - 126) इति देवः ।
युज्yuj#04.0074ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
समाधौ(samādhau)— to concentrate, to focus, to abstain from senses, to meditate
Kommentar: " चित्तवृत्तेः धात्वर्थान्तर्भावात् अकर्मकत्वम् । अर्थान्तरे तु सकर्मकोपि ' सृजयुज्योः सकर्मकयोः कर्मवद्भावः ' इति कर्मवत्सूत्रवार्तिकात् " इति बालमनोरमा । समाधिः = चित्तवृत्तिनिरोधः । ' युनक्ति युङ्क्ते योगार्थे समाधौ युज्यते श्यनि । युजेः संयमनार्थे वा णौ योजयति योजति ' (श्लो. 64 ) इति देवः ।
सृज्sṛj#04.0075ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
विसर्गे(visarge)— to discharge, to let loose, to let off
Kommentar: विसर्गः = सम्बन्धः । ' सर्गे सृज्यते सृजतीति च ' (श्लो. 62) इति देवः ।
लिश्liś#04.0076ātmanepadaaniṭakarmakaS. 79
अल्पीभावे(alpībhāve)— to decrease,to reduce
Kommentar: ' लिश्यते लिशतीत्येवमल्पीभावे गतौ क्रमात् ' (श्लो. 165) इति देवः । ' क्षीरस्वामिधनपालौ अस्य तुदादित्वं मन्येते ' इति वदति पुरुषकारः ।
राध्rādh#04.0077parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
वृद्धिसिद्धिद्रोहदैवपर्यालोचनादिषु च(vṛddhisiddhidrohadaivaparyālocanādiṣu ca)— to grow
Kommentar: “ राधोकर्मकादेव वृद्धावेव । (ग. सू. दिवादौ) एवकारः भिन्नक्रमः । राधोकर्मकादेव श्यन् । उदाहरणमाह वृद्धाविति । यन्मह्यमपराध्यति । द्रुह्यति इत्यर्थः । विराध्यन्तं क्षमेत कः । दृह्यताम् इत्यर्थः । राध्यत्योदनः । सिद्ध्यतीत्यर्थः । कृष्णाय राध्यति । दैवं पर्यालोचयतीत्यर्थः । दैवस्य धात्वर्थेन्तर्भावात् जीवत्यादिवत् अकर्मकत्वम् “ इति सिद्धान्तकौमुदी । ' राध्नोति संसिद्ध्यर्थे श्नौ , राध्येत् वृद्धावकर्मकात् ' (श्लो. 122) इति देवः । अत्र प्रयुक्तस्य एवकारस्य विविधाः अर्थाः कृदन्तरूपमालायां दर्शिताः । ' अस्य तु सिद्धिद्रोहदैवपर्यालोचनादयोर्थाः ' इति धा.का.व्याख्या (2.63) ।
व्यध्vyadh#04.0078parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
ताडने(tāḍane)— to strike,to hurt,to stab,to pierce, to hit, to cause pain, to pinch
Kommentar: ' ताडनं - प्रायेण विदारणपर्यन्तम् ' इति धा.का. व्याख्या (2-63) ।
पुष्puṣ#04.0079parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
पुष्टौ(puṣṭau)— to nurture, to nourish, to maintain,to promote,to bring up,to support
Kommentar: ' धारणे पोषयेत् पुष्टौ पुष्येत् पुष्णाति पोषति ' (श्लो. 171) - देवः ।
शुष्śuṣ#04.0080parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
शोषणे(śoṣaṇe)— to become dry
तुष्tuṣ#04.0081parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
प्रीतौ(prītau)— to be pleased, to be delighted, to be happy
Kommentar: प्रीतिः = तृप्तिः ।
दुष्duṣ#04.0082parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
वैकृत्ये(vaikṛtye)— to sin, to soil, to make impure, to cause pain, to hurt
Kommentar: वैकृत्यं रूपभङ्गः ' इति क्षीरस्वामी ।
श्लिष्śliṣ#04.0083parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
आलिङ्गने(āliṅgane)— to hug,to embrace
Kommentar: श्लिष्यत्यालिङ्गने दाहे श्लेषते णिचि श्लेषयेत् ' (श्लो. 175) इति देवः ।
शक्śak#04.0084ubhayapadaseṭakarmakaS. 79
मर्षणे(marṣaṇe)— to be able,to be possible
Kommentar: मर्षणेर्थे शकधातुः विकल्पेन परस्मैपदी भवति । मर्षणमिह सामर्थ्यम् । शक्यति शक्यते वा हरिं द्रष्टुं भक्तः । ' विभाषितः इत्युभयपदीत्यर्थ: ' इति कौमुदी । ' क्षमायाम् ' इति कातन्त्रकाशकृत्स्नौ । ' शक्तौ ' इति वोपदेवः । ' शक्यते शक्यतीत्येवं शपि श्नौ श्यनि च क्रमात् ' (श्लो. 43) इति देवः ।
स्विद्svid#04.0085parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
गात्रप्रक्षरणे(gātraprakṣaraṇe)— to sweat, to perspire
Kommentar: घर्मस्रुतौ इत्यर्थः । अयं ञीदिति न्यासकारादयः । नेति हरदत्तादयः । ' गात्रप्रक्षरणे स्विद्येत् स्वेदते स्नेहमोकयोः ' (श्लो. 107) इति देवः ।
क्रुध्krudh#04.0086parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
क्रोधे(krodhe)— to be angry
क्षुध्kṣudh#04.0087parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
बुभुक्षायाम्(bubhukṣāyām)— to be hungry
शुध्śudh#04.0088parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
शौचे(śauce)— to become pure
Kommentar: शौचम् = नैर्मल्यम् इति क्षीरस्वामी । ' शुद्धौ शुन्धति भूवादेः शुधेः शोचे तु शुध्यति ' (श्लो. 117) इति देवः। शोधने , व्यवस्थिते, अन्वेषणे, नाशने च दृश्यते । यदाह मनुः - ' वेदाभ्यासेन शुध्यन्ति ' (11.46) इति । अत्र नश्यति इत्यर्थः ' इति कुल्लूकभट्टः।
सिध्sidh#04.0089parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
संराद्धौ(saṃrāddhau)— to be thoroughly prepared,to be accomplished,to be achieved, to be ready
Kommentar: संराद्धिः = विपत्तिः । ' सिधेः सिध्यति संराद्धौ ' (श्लो. 116) इति देवः । संराद्धिः निष्पत्तिः । ' केचिदूदितं पठन्ति । तदसत् । अनुदात्तोपदेशवैयर्थ्यात् ' इति माधवः ।
रध्radh#04.0090parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
हिंसासंराद्ध्योः(hiṃsāsaṃrāddhyoḥ)— to kill,to injure,to hurt, to be ripen, to be ready
Kommentar: ' रधादिभ्यश्च ' - रध , नश् , तृप् , दृप् , द्रुह् , मुह् , ष्णुह् , ष्णिह् , एभ्यः वलाद्यार्धधातुकस्य वेट् स्यात् । ' रध हिंसायाम् ' इत्येव प्रौढमनोरमादिषु पाठः । ' हिंसासंसिद्ध्योः ' इति काशिकायां (7.2.45) दृष्टः पाठः । संराद्धिः = विपत्तिः । ' संराद्धिः पाकः ' इति मा.धा.वृत्तिः ।
नश्naś#04.0091parasmaipadaveṭakarmakaS. 79
अदर्शने(adarśane)— to disappear,to perish,to get destroyed, to be invisible
तृप्tṛp#04.0092parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
प्रीणने(prīṇane)— to satisfy, to be satisfied, to please, to be pleased
Kommentar: प्रीणनम् = तृप्तिः , तर्पणं च । आद्येकर्मकः , द्वितीये सकर्मकः । ' तृप्नोति तृप्येतीत्येते प्रीणने श्नौ श्यनि क्रमात् । तृप्तावन्यतरस्यां णौ स्यातां तर्पति तर्पयेत् ' (श्लो. 133) इति देवः ।
दृप्dṛp#04.0093parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
हर्षमोहनयोः(harṣamohanayoḥ)— to be glad,to be proud
Kommentar: ' हर्षमोचनयोः ' इति मैत्रेयः । ' मोहनम् - गर्वः ' इति स्वामी । धातोरस्य अनुदात्तत्त्वेपि न आत्मनेपदित्वं , न वा इण्णिषेधः । किन्तु ' अनुदात्तस्य चर्दुपधस्य ...' (6.1.59) इत्यत्र ग्रहनार्थमेव अनुदात्तत्त्वम् । ' रधादिभ्यश्च ' (7.2.45) इत्यनेन इङ्विकल्पः। ' रधादित्वादिमौ वेटाकावमर्थमनुदात्तता ' इति वचनम् इह स्मर्तव्यम् ।
द्रुह्druh#04.0094parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
जिघांसायाम्(jighāṃsāyām)— to hate, to try to hurt
मुह्muh#04.0095parasmaipadaveṭakarmakaS. 79
वैचित्त्ये(vaicittye)— to lose senses,to faint, to be foolish, to err
Kommentar: वैचित्त्यम् = विचित्तता , अविवेकः ।
स्नुह्snuh#04.0096parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
उद्गिरणे(udgiraṇe)— to vomit
स्निह्snih#04.0097parasmaipadaveṭakarmakaS. 79
प्रीतौ(prītau)— to feel affection for,to love,to be kind to
Kommentar: ' ष्णिह ' धातोः अनन्तरं वृत्करणम् दृश्यते । तच्च रधादिपाठसमाप्तिसूचनाय । पुषादयः तु अनुवर्तन्ते एव । तथा हि कौमुदी - “ रधादयः समाप्ताः । पुषादयः तु आ गणान्तात् इति सिद्धान्तः “ इति । तरङ्गिण्यां तु रधादीन् परिसमाप्य - ' एतावन्तः पुषादिरित्येके । अग्रे तु शमादिः ' इति उक्तम् । ' तत् भाष्यादिविरोधात् उपेक्ष्यम् ' इति उक्त्वा मा.धा.वृत्तौ कैयटोक्तिः विवृता । विस्तरः तत्रैव द्रष्टव्यः । ' स्नेहने स्नेहयेत् , प्रीतौ स्निह्येत् ' (श्लो. 198) इति देवः । ' स्निह् ' इति केचित् । तद् भाष्यादिविरोधादुपेक्ष्यम् ।
शम्śam#04.0098parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
उपशमे(upaśame)— to be calm, to be pacified, to be quiet
Kommentar: उपशमः नाशः इन्द्रियनिग्रहश्च । ' आलोचने शमयते शाम्यत्युपशमे श्यनि ' (श्लो. 149) इति देवः ।
तम्tam#04.0099parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
काङ्क्षायाम्(kāṅkṣāyām)— to desire, to wish, to be sad
दम्dam#04.0100parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
उपशमे(upaśame)— to be calm, to be pacified, to be quiet
श्रम्śram#04.0101parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
तपसि खेदे च(tapasi khede ca)— to do penance, to be fatigued, to be tired
भ्रम्bhram#04.0102parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
अनवस्थाने(anavasthāne)— to be unsteady,to wander to roam
Kommentar: अनवस्थानम् = देशान्तरगमनम् । ' चलने भ्रमति भ्रम्येत् , शमादेः भ्राम्यति भ्रमेत् ' (श्लो. 147) इति देवः ।
क्षम्kṣam#04.0103parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
सहने(sahane)— to endure, to suffer, to tolerate, to forgive
Kommentar: अषितः क्षाम्यतेः क्षान्तिः क्षमूषः क्षमते क्षमा ' (श्लो. 146) इति देवः ।
क्लम्klam#04.0104parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
ग्लानौ(glānau)— to be fatigued, to be tired
मद्mad#04.0105parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
हर्षे ग्लेपने च(harṣe glepane ca)— to be happy, to be tired, to be intoxicated
Kommentar: ग्लेपनम् = दैन्यम् ' इति मा.धा.वृत्तिः । ' ग्लपने ' इति क्षीरतरङ्गिण्यां पाठः । ' स्तूत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत् , मादयते णिचि ' (श्लो. 112) इति देवः ।
अस्as#04.0106parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
क्षेपणे(kṣepaṇe)— to throw, to be disappointed
Kommentar: असतेसति गत्यादौ भुव्यस्ति क्षेपणेस्यति ' (श्लो. 184) - देवः ।
यस्yas#04.0107parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
प्रयत्ने(prayatne)— to endeavour,to strive, to try
जस्jas#04.0108parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
मोक्षणे(mokṣaṇe)— to leave, to set free
Kommentar: मोक्षणे जस्यतीति स्यात् णावत्रार्थे तु जंसयेत् । हिंसाताडनयोर्धात्वोः उदितोर्जासायेदिति ' (श्लो. 188 - 189) इति देवः ।
तस्tas#04.0109parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
उपक्षये(upakṣaye)— to throw, to bounce, to fly away
Kommentar: तस्यत्युपक्षयार्थे णौ, अलङ्कारे तु तंसयेत् (श्लो. 189) इति देवः ।
दस्das#04.0110parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
उपक्षये(upakṣaye)— to throw, to bounce, to fly away
Kommentar: उपतापे ' इति दशपाद्युणादिवृत्तौ पाठः । ' दंसयेन्मोक्षणे , दस्येत् क्षये , दंसयते णिचि । दंशदर्शनयोः , दासेर्दाने दासति दासते ' (श्लो. 186 - 188) इति देवः ।
वस्vas#04.0111parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
स्तम्भे(stambhe)— to be firm to be fixed, to be straight
Kommentar: वस्यति स्तम्भने वस्ते छादने वसयेद् वसेत् ' (श्लो. 187) इति देवः ।
बस्bas#04.0112parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
स्तम्भे(stambhe)— to be firm to be fixed, to be straight
युस्yus#04.0113parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition, to burn, to fry
व्युष्vyuṣ#04.0114parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition, to burn, to fry
Kommentar: व्युस ' इति केचित् । अयकारो ' वुस ' इत्यन्ये । अयं दाहार्थे पठितः, अर्थभेदे त्वङर्थं दिवादौ पुनः पठ्यते ।
व्युस्vyus#04.0115parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition, to burn, to fry
ब्युस्byus#04.0116parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition, to burn, to fry
बुस्bus#04.0117parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide,to separate
वुस्vus#04.0118parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition
प्युष्pyuṣ#04.0119parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition
प्युस्pyus#04.0120parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to split, to divide, to separate, to partition
पुष्puṣ#04.0121parasmaipadaaniṭsakarmakaS. 79
विभागे(vibhāge)— to partition, to divide
प्लुष्pluṣ#04.0122parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
दाहे(dāhe)— to burn
Kommentar: दाहकर्मणि । प्लोषति प्लुष्यतीति स्तां, प्लुष्णाति स्नेहनादिषु ' (श्लो. 171 - 172) इति देवः ।
विस्vis#04.0123parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
प्रेरणे(preraṇe)— to inspire
Kommentar: मा.धा.वृत्तौ ' बिस ' इति पाठः । ' बिस इति कुत्रचित् दृष्टः पाठोप्रामाणिकः ' इति कृदन्तरूपमाला ।
बिस्bis#04.0124parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
प्रेरणे(preraṇe)— to inspire
कुस्kus#04.0125parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
संश्लेषणे(saṃśleṣaṇe)— to embrace,to surround, to get together
Kommentar: कुश ' इति दुर्गः ।
कुश्kuś#04.0126parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
संश्लेषणे(saṃśleṣaṇe)— to embrace,to surround, to get together
स्विद्svid#04.0127parasmaipadaaniṭakarmakaS. 79
गात्रप्रक्षरणे(gātraprakṣaraṇe)— to sweat, to perspire
क्षम्kṣam#04.0128parasmaipadaveṭsakarmakaS. 79
सहने(sahane)— to endure, to suffer, to tolerate, to forgive
बुस्bus#04.0129parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
उत्सर्गे(utsarge)— to discharge,to emit
मुस्mus#04.0130parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
खण्डने(khaṇḍane)— to piece, to cut, to petition
Kommentar: आत्रेयस्तु कातन्त्रे मूर्धन्यान्तोयम् । तथा च ' राघवस्यामुषः कान्ताम् ' (भ.का. 15- 16) इति प्रयोगश्च, इति पाठान्तरमप्याह ' इति मा.धा.वृत्तौ ।
मस्mas#04.0131parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
परिणामे(pariṇāme)— to transform, to shape
Kommentar: परिणामः = विकारः । ' परिमाणे ' इति कविकल्पद्रुममाधवीयधातुवृत्योः पाठः । ' समी ' इति क्वचित् पाठः । सम्यति ।
सम्sam#04.0132parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
परिणामे(pariṇāme)— to transform, to shape
लुट्luṭ#04.0133parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
विलोडने(viloḍane)— to churn,to agitate,to shake, to move
Kommentar: ' विलोटने ' इति क्षीरस्वामी । ' लुठ ' इति द्वितीयान्तः पठितः सिद्धान्तकौमुद्याम् । धातुकाव्येपि । (2.66)
लुठ्luṭh#04.0134parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
विलोडने(viloḍane)— to churn,to agitate,to shake, to move
उच्uc#04.0135parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
समवाये(samavāye)— to be gather, to be collected
Kommentar: समवायः सङ्गमो मिश्रणम् । समवायः = ऐक्यम् इति क्षीरस्वामी ।
भृश्bhṛś#04.0136parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
अधःपतने(adhaḥpatane)— to churn,to agitate,to shake, to move
स्तिम्stim#04.0137parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
आर्द्रीभावे(ārdrībhāve)— to be wet,to be moist
भ्रंश्bhraṃś#04.0138parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
अधःपतने(adhaḥpatane)— to churn,to agitate,to shake, to move
वृश्vṛś#04.0139parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
आवरणे(āvaraṇe)— to cover
कृश्kṛś#04.0140parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
तनूकरणे(tanūkaraṇe)— to be thin
तृष्tṛṣ#04.0141parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
पिपासायाम्(pipāsāyām)— to be thirsty, to be desirous
Kommentar: कौमुद्याम् ' ञि तृषा ' इति आकारान्तः पाठः दृश्यते । मैत्रेयसम्मतः पाठः अयम् । परं तु क्षीरतरङ्गिणी-मा.धा. वृत्ति- धातुकाव्यव्याख्यानादिषु ' तृष ' इत्येव पाठः दृश्यते । आदित्फलम् तु निष्ठायाम् इष्णिषेधः ।
हृष्hṛṣ#04.0142parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
तुष्टौ(tuṣṭau)— to be delighted , to rejoice , to be happy, to fill with pleasure
Kommentar: ... कमतोलीके तुष्टौ हर्षति हृष्यति ' (श्लो. 176) इति देवः ।
रुष्ruṣ#04.0143parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
हिंसायाम्(hiṃsāyām)— to be angry
Kommentar: रोषे ' इति क्वचित् पाठः । ' जिहासायाम् ' इति केचित् । ' शपि रोषति हिंसायां रोषे रुष्यति रोषयेत् ' (श्लो. 179) इति देवः ।
रिष्riṣ#04.0144parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसायाम्(hiṃsāyām)— to be angry
डिप्ḍip#04.0145parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
क्षेपे(kṣepe)— to throw, to make fly
Kommentar: सङ्घाते डेपयेतेति, क्षेपे डिपति डिप्यति ' (श्लो. 134) इति देवः ।
कुप्kup#04.0146parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
क्रोधे(krodhe)— to be angry
Kommentar: ' दिवादेः कुप्यति क्रोधे भाषायां कोपयेत्कुपेः ' (श्लो. 136) इति देवः ।
गुप्gup#04.0147parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
व्याकुलत्वे(vyākulatve)— to be confused, to be disturbed,to be distressed
Kommentar: ' णौ गोपयति भाषार्थे , निन्दायाम् से जुगुप्सते । गोपायेद् रक्षणे त्वाये , व्याकुलत्वे तु गुप्यति ' (श्लो. 129) इति देवः ।
युप्yup#04.0148parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विमोहने(vimohane)— to be confused, to be afraid
Kommentar: ' युपु ' इति धातुकाव्ये (2.67) पाठः । ' उदित्पाठः धातुवृत्त्यादिविरोधात् लेखकप्रमादात् आगतः ' इति बालमनोरमा ।
रुप्rup#04.0149parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विमोहने(vimohane)— to be confused, to be afraid
Kommentar: रुपु ' इति धा.का.व्या व्याख्यायाम् (2.67) । ' उदित्पाठः धातुवृत्त्यादिविरोधात् लेखकप्रमादात् आगतः ' इति बालमनोरमा ।
लुप्lup#04.0150parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
विमोहने(vimohane)— to be confused, to be afraid
स्तुप्stup#04.0151parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
समुच्छ्राये(samucchrāye)— to grow, to rise, to escalate, to accumulate
स्तूप्stūp#04.0152parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
समुच्छ्राये(samucchrāye)— to grow, to rise, to escalate, to accumulate
लुभ्lubh#04.0153parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
गार्द्ध्ये(gārddhye)— to long for, to wish, to be greedy, to desire
Kommentar: ' भूवादेरवृत्कृतत्वात् लोभते इति भवति इति आत्रेयः ' इति मा.धा. वृत्तिरिह अनुसन्धेया । ' गार्ध्यम् = आकाङ्क्षा ' इति च तत्र वृत्तिः । ' गार्ध्ये लुभ्यति मोहार्थे तुदादेर्लुभतीति शे (श्लो. 141) इति देवः ।
क्षुभ्kṣubh#04.0154parasmaipadaseṭakarmakaS. 79
सञ्चलने(sañcalane)— to agitate, to be agitated,to shake,to be disturbed,to tremble
Kommentar: क्षुभ्नाति क्षोभते क्षुभ्येत् इति सञ्चलने क्षुभेः ' (श्लो. 144) इति देवः ।
नभ्nabh#04.0155parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसायाम्(hiṃsāyām)— to kill, to destroy
Kommentar: नभ्येन्नभ्नाति नभते हिंसायां तत्तुभेः समम् ' (श्लो. 145 ) इति देवः ।
तुभ्tubh#04.0156parasmaipadaseṭsakarmakaS. 79
हिंसायाम्(hiṃsāyām)— to kill, to destroy
क्लिद्klid#04.0157parasmaipadaveṭakarmakaS. 79
आर्द्रीभावे(ārdrībhāve)— to be wet, to be moist
Kommentar: क्लिन्दते क्लिन्दतीत्येवमिदितः परिदेवने । क्लिद्यतीत्यार्द्रभावेर्थे क्लिदेः श्यन्यूदितो भवेत् ' (श्लो. 102) इति देवः ।
मिद्mid#04.0158parasmaipadaseṭakarmakaS. 80
स्नेहने(snehane)— to be greasy,to be soft,to melt
Kommentar: मेदते मेद्यतीत्येते स्नेहने मिन्दयेण्णिचि ' (श्लो. 104) इति देवः ।
क्ष्विद्kṣvid#04.0159parasmaipadaseṭakarmakaS. 82
स्नेहनमोचनयोः(snehanamocanayoḥ)— to massage, to set free
Kommentar: क्ष्वेदत्यव्यक्तशब्दार्थे क्ष्विद्यति स्नेहमोक्षयोः ' (श्लो. 107) इति देवः ।
ऋध्ṛdh#04.0160parasmaipadaseṭakarmakaS. 80
वृद्धौ(vṛddhau)— to increase,to prosper,to grow
Kommentar: ऋध्नोतीति भवेद्वृद्धौ ऋध्यतीत्यत्र तु श्यनि ' (श्लो. 122) इति देवः ।
गृध्gṛdh#04.0161parasmaipadaseṭsakarmakaS. 80
अभिकाङ्क्षायाम्(abhikāṅkṣāyām)— to desire, to long
Kommentar: गृधेर्गृध्यति काङ्क्षायां गर्धेस्तत्रैव गर्धयेत् ' (श्लो. 123) इति देवः ।